पैसा… पैसा… पैसा ! शेवटी सगळं पैशाभोवतीच ? दिवाळी पाडव्याच्या निमित्ताने पैशाकडे पाहण्याचा एक वेगळा दृष्टिकोन ! लेखक : निलेश लोढा
पैसा… पैसा… पैसा ! शेवटी सगळं पैशाभोवतीच ? दिवाळी पाडव्याच्या निमित्ताने पैशाकडे पाहण्याचा एक वेगळा दृष्टिकोन ! लेखक : निलेश लोढा
पैसा… पैसा… पैसा !
शेवटी सगळं पैशाभोवतीच ? दिवाळी पाडव्याच्या निमित्ताने पैशाकडे पाहण्याचा एक वेगळा दृष्टिकोन !
लेखक : निलेश लोढा
दोन मित्र एकदा गावातील रस्त्याने चालले होते. त्यातील एक मित्र गावातील मोठा सावकार होता. आर्थिकदृष्ट्या अत्यंत संपन्न, भरपूर संपत्ती आणि मोठी तिजोरी असलेला माणूस. तर दुसरा मित्र सर्वसामान्य परिस्थितीत जगणारा होता.
दोघे गप्पा मारत चालले होते. वाटेत समोरून एक व्यक्ती आली. त्याने त्या श्रीमंत मित्राला नमस्कार केला. त्यावर तो सहज म्हणाला, “सांगतो!”
थोड्या वेळाने दुसरा माणूस आला. त्यानेही नमस्कार केला. पुन्हा उत्तर तेच, “सांगतो!”
असे पाच-सहा वेळा घडले. प्रत्येकजण त्याला नमस्कार करत होता आणि प्रत्येक वेळी त्याचे उत्तर होते, “सांगतो!”
शेवटी शेजारी चालणाऱ्या मित्राला राहवले नाही. त्याने विचारले, “अरे, हे काय चाललंय? लोक तुला नमस्कार करत आहेत आणि तू त्यांना ‘सांगतो’ म्हणतो आहेस. हे नेमकं काय प्रकरण आहे?”
त्यावर तो श्रीमंत मित्र हसत म्हणाला, “अरे मित्रा, हे लोक मला नमस्कार करत नाहीत. ते माझ्या घरातील तिजोरीला नमस्कार करत आहेत. त्या तिजोरीत असलेल्या पैशाला नमस्कार करत आहेत. माझ्या संपत्तीमुळे आज मला हा मान मिळतो आहे!”
ही गोष्ट ऐकायला गंमतीशीर वाटत असली तरी तिच्यामध्ये समाजजीवनातील एक कटू वास्तव दडलेले आहे. ज्याच्याकडे आर्थिक संपन्नता आहे, त्याला समाजामध्ये मान-सन्मान, प्रतिष्ठा आणि महत्त्व मिळते. ज्याच्याकडे आर्थिक ताकद नाही, त्याला अनेकदा तितके महत्त्व मिळत नाही. समाजाची ही मानसिकता नाकारण्यात काही अर्थ नाही.
अर्थात, आजही काही माणसे पैशापेक्षा माणसांना, नात्यांना, मैत्रीला आणि सामाजिक बांधिलकीला अधिक महत्त्व देतात. त्यांना जाणीव असते की आयुष्याच्या शेवटी हे सर्व इथेच सोडून जायचे आहे. सोबत काहीही नेता येणार नाही. पण तरीही जगण्यासाठी पैसा लागतोच आणि पैशाचे महत्त्व कोणीही नाकारू शकत नाही.
पैसा आणि माणसांचे संबंध!
आज माझे एक निरीक्षण आणि ठाम मत बनले आहे. माणसाच्या जीवनातील ९५ टक्क्यांहून अधिक गोष्टींवर प्रत्यक्ष किंवा अप्रत्यक्षपणे पैशाचा प्रभाव असतो.
कुटुंबातील जबाबदाऱ्या, नातेवाईकांशी असलेले संबंध, मित्रपरिवार, सामाजिक प्रतिष्ठा, मुलांचे शिक्षण, आरोग्य, व्यवसाय आणि भविष्यातील सुरक्षितता या सर्वच गोष्टींमध्ये पैसा महत्त्वाची भूमिका बजावतो.
अनेकदा आर्थिक परिस्थिती चांगली असेल तर माणसाभोवती माणसे असतात. आर्थिक अडचण निर्माण झाली की त्याच माणसांच्या वागण्यात बदल जाणवतो. काही नाती आर्थिक व्यवहारांमुळे टिकतात, तर काही नाती पैशामुळेच दुरावतात.
अर्थात, प्रत्येक नात्याचा पाया पैसा असतो असे नाही. पण पैशाचा अभाव अनेक चांगल्या नात्यांची परीक्षा घेतो, हे वास्तव आहे.
निस्वार्थी विचार आणि पैशाचे वास्तव!
माझ्या वैचारिक जडणघडणीमध्ये संघटनेच्या कार्याचा मोठा प्रभाव आहे. संघटनेमध्ये काम करताना निस्वार्थीपणा, समर्पण, त्याग आणि समाजासाठी काम करण्याची भावना यांची शिकवण मिळते. स्वतःपेक्षा संघटना, समाज आणि राष्ट्र यांना प्राधान्य देण्याची एक समर्पणाची परंपरा या कार्यातून अनुभवायला मिळते.
अशा वातावरणात काम करताना माणसाची दृष्टी भौतिक सुखांपेक्षा मोठ्या ध्येयाकडे वळते. पैसा हा जीवनाचा केंद्रबिंदू नसतो.
परंतु जेव्हा माणूस संसारात येतो, कुटुंबाच्या जबाबदाऱ्या स्वीकारतो, व्यवसाय करतो आणि दैनंदिन व्यवहारांच्या जगात प्रवेश करतो, तेव्हा हळूहळू पैशाचे अनन्यसाधारण महत्त्व लक्षात येऊ लागते.
आदर्श आणि व्यवहार या दोन्ही गोष्टींचा समतोल साधणे आवश्यक असते. निस्वार्थीपणा जपतानाच आर्थिकदृष्ट्या सक्षम होणेही तितकेच गरजेचे आहे.
माझ्या मते, पैशाला महत्त्व देणे चुकीचे नाही; पण पैशासाठी आपली मूल्ये, प्रामाणिकपणा आणि माणुसकी गमावणे चुकीचे आहे.
आपल्या घरात पैशाचे शिक्षण दिले जाते का?
या विषयातील सर्वात महत्त्वाचा मुद्दा म्हणजे आर्थिक साक्षरता.
आपल्या घरांमध्ये पैशाबद्दल फारसे बोलले जात नाही. साधारणपणे महिन्याचे उत्पन्न किती, खर्च किती आणि घराचे बजेट कसे सांभाळायचे, एवढ्यापुरतीच चर्चा मर्यादित राहते.
परंतु पैसा कसा वाचवायचा? पैसा कसा वाढवायचा? संपत्ती कशी निर्माण करायची? गुंतवणूक कशी करायची? कर्ज कधी घ्यावे आणि कधी टाळावे? कमावलेला पैसा कसा टिकवायचा? या गोष्टी मुलांना शिकवल्या जातात का?
माझे निरीक्षण असे आहे की या बाबतीत आपल्या कुटुंबांमध्ये मोठी पोकळी आहे.
यापेक्षाही आश्चर्याची गोष्ट म्हणजे ज्या पैशावर आपल्या जीवनातील इतक्या गोष्टी अवलंबून आहेत, त्या पैशाचे शास्त्र शिकवणारा स्वतंत्र आणि प्रभावी विषय आपल्या शिक्षणपद्धतीमध्ये पुरेशा प्रमाणात नाही.
शाळा आणि महाविद्यालयांमध्ये गणित, विज्ञान, इतिहास, भूगोल शिकवले जाते. परंतु प्रत्यक्ष आयुष्यात पैशाचे व्यवस्थापन कसे करावे, संपत्ती कशी निर्माण करावी आणि आर्थिक निर्णय कसे घ्यावेत, याचे व्यवहार्य शिक्षण मिळणे तितकेच आवश्यक आहे.
प्रत्येक विद्यार्थ्याला आर्थिक साक्षरतेचे प्राथमिक शिक्षण मिळाले पाहिजे. पैसा कसा निर्माण होतो, तो अर्थव्यवस्थेमध्ये कसा फिरतो, बचत आणि गुंतवणुकीतील फरक काय, व्याजाचे गणित काय, महागाईचा परिणाम काय आणि चक्रवाढ व्याजाची ताकद काय, या गोष्टी लहान वयापासून समजल्या पाहिजेत.
पैशाचे काही मूलभूत नियम!
पैसा कमावणे ही एक कला आहे; पण त्याचे योग्य व्यवस्थापन करणे हे एक शास्त्र आहे. आर्थिकदृष्ट्या सक्षम व्हायचे असेल तर काही मूलभूत नियम समजून घेणे आवश्यक आहे.
१. उत्पन्नापेक्षा कमी खर्च करा.
तुमचे उत्पन्न कितीही असले तरी खर्चावर नियंत्रण नसेल तर संपत्ती निर्माण होऊ शकत नाही.
१. आधी बचत, नंतर खर्च.
महिन्याच्या सुरुवातीला उत्पन्नातील ठरावीक रक्कम बचतीसाठी बाजूला काढा. उरलेल्या पैशातून खर्चाचे नियोजन करा.
१. आपत्कालीन निधी तयार करा.
किमान सहा महिन्यांच्या आवश्यक खर्चाइतका निधी सुरक्षित आणि सहज उपलब्ध ठेवा. अचानक येणाऱ्या आर्थिक अडचणींमध्ये तो उपयोगी पडतो.
१. कर्जाचा योग्य वापर करा.
प्रत्येक कर्ज वाईट नसते; परंतु अनावश्यक कर्ज आणि क्षमतेपेक्षा जास्त आर्थिक जबाबदारी भविष्यात अडचणी निर्माण करू शकते.
१. गुंतवणुकीची सवय लावा.
बँक ठेवी, म्युच्युअल फंड, शेअर्स, सोने आणि इतर गुंतवणूक पर्यायांचा अभ्यास करा. स्वतःची आर्थिक उद्दिष्टे, जोखीम क्षमता आणि गुंतवणुकीचा कालावधी लक्षात घेऊन निर्णय घ्या.
१. पैशाची नोंद ठेवा.
तुमचा पैसा कुठून आला, कुठे गेला आणि किती शिल्लक राहिला, याचा नियमित हिशेब ठेवा. आर्थिक शिस्तीची सुरुवात इथूनच होते.
१. झटपट श्रीमंत होण्याच्या मोहात पडू नका.
संपत्ती निर्माण होण्यासाठी वेळ, संयम, शिस्त आणि सातत्य आवश्यक असते. अवास्तव परताव्याच्या आमिषापासून सावध राहा.
दिवाळी पाडवा : नव्या आर्थिक विचारांची सुरुवात!
भारतीय व्यापारी संस्कृतीमध्ये दिवाळी पाडव्याला विशेष महत्त्व आहे. भारतामध्ये अधिकृत आर्थिक वर्षाची सुरुवात १ एप्रिलपासून होते. मात्र, अनेक व्यापारी कुटुंबांमध्ये दिवाळी ते दिवाळी हा आर्थिक हिशेबाचा एक महत्त्वाचा टप्पा असतो.
जुन्या वह्यांचे पूजन करून नवीन वह्या सुरू केल्या जातात. जुने हिशेब पूर्ण केले जातात. देणी-घेणी तपासली जातात आणि नव्या आर्थिक व्यवहारांना सुरुवात होते.
पूर्वी व्यापारी आपल्या वहीमध्ये प्रत्येक व्यवहाराची नोंद अत्यंत काळजीपूर्वक करत असत. आज वहीची जागा डिजिटल अकाउंटिंगने घेतली आहे. तंत्रज्ञान बदलले, व्यवहार बदलले; परंतु हिशेब ठेवण्याचे महत्त्व आजही कायम आहे.
या पाडव्याला आपणही केवळ नवीन खातेवही सुरू न करता आपल्या आर्थिक आयुष्याचा एक नवीन अध्याय सुरू करूया.
आपले उत्पन्न, खर्च, बचत, गुंतवणूक आणि आर्थिक उद्दिष्टे यांचा आढावा घेऊया. पुढील वर्षात किती संपत्ती निर्माण करायची, किती कर्ज कमी करायचे आणि आपल्या कुटुंबाचे आर्थिक भविष्य अधिक सुरक्षित कसे करायचे, याचे नियोजन करूया.
पैसा समजून घेऊया, संपत्ती निर्माण करूया!
पैसा हा एका व्यक्तीकडून दुसऱ्या व्यक्तीकडे हस्तांतरित होत असतो. त्यातून वस्तू आणि सेवांचा उपभोग घेतला जातो. मात्र, केवळ पैसा खर्च करणे आणि खऱ्या अर्थाने संपत्ती निर्माण करणे या दोन वेगळ्या गोष्टी आहेत.
संपत्ती निर्माण करण्यासाठी आर्थिक शिस्त, योग्य बचत, दीर्घकालीन गुंतवणूक आणि सातत्यपूर्ण प्रयत्नांची आवश्यकता असते.
अनेक जण संपत्ती निर्माण होणे हे नशिबावर सोडून देतात. काही जण मात्र स्वतःच्या कर्तृत्वावर, ज्ञानावर आणि मेहनतीवर विश्वास ठेवतात. योग्य संधी ओळखून, नियोजनपूर्वक काम करून संपत्ती निर्माण करणारी माणसेही आपण समाजात पाहतो.
म्हणूनच पैसा हा केवळ नशिबाचा विषय नाही. तो ज्ञानाचा, नियोजनाचा, शिस्तीचा आणि योग्य निर्णयांचा विषय आहे.
NL Associates च्या माध्यमातून पुढील आर्थिक वर्षात आम्ही याच विषयांवर आपल्या सर्वांसोबत संवाद साधणार आहोत. पैसा कसा समजून घ्यायचा, बचत कशी करायची, गुंतवणुकीचे विविध पर्याय कोणते, शेअर बाजाराचे अर्थकारण काय आणि दीर्घकालीन संपत्ती निर्मितीसाठी कोणत्या गोष्टी महत्त्वाच्या आहेत, याबाबत सातत्याने माहितीपूर्ण लेख आणि मार्गदर्शन देण्याचा आमचा प्रयत्न राहील.
आपणही हे लेख नियमितपणे वाचावेत, त्यांचा अभ्यास करावा आणि आपल्या सूचना, प्रश्न व अनुभव आमच्यापर्यंत पोहोचवावेत.
कारण आर्थिक साक्षरता ही केवळ श्रीमंत होण्यासाठी नाही, तर आर्थिकदृष्ट्या सक्षम, स्वावलंबी आणि सुरक्षित जीवन जगण्यासाठी आवश्यक आहे.
शेवटी एवढेच सांगावेसे वाटते…
पैसा सर्वस्व नाही, पण पैशाशिवाय अनेक गोष्टी अपूर्ण राहतात. पैसा कमवा, तो योग्य पद्धतीने सांभाळा, त्यातून संपत्ती निर्माण करा; पण या प्रवासात माणुसकी आणि आपली मूल्ये कधीही गमावू नका!
सर्वांना दीपावली पाडव्याच्या आणि नव्या आर्थिक वर्षाच्या मनःपूर्वक शुभेच्छा!
– निलेश लोढा
NL Associates
