शेअर बाजार म्हणजे जुगार नाही; योग्य ज्ञानाने तो संपत्ती निर्माण करण्याचा मार्ग – निलेश लोढा
शेअर बाजार म्हणजे जुगार नाही; योग्य ज्ञानाने तो संपत्ती निर्माण करण्याचा मार्ग – निलेश लोढा
एस डब्ल्यु न्यूज नेटवर्क
शेअर बाजार म्हटले की अनेकांच्या मनात सर्वप्रथम जोखीम, चढ-उतार आणि नुकसान हेच विचार येतात. काही जण तर शेअर बाजाराला थेट जुगाराची उपमा देतात. मात्र, वास्तव यापेक्षा वेगळे आहे. ज्ञान, योग्य नियोजन, संयम आणि शिस्त यांच्या आधारावर शेअर बाजार दीर्घकालीन संपत्ती निर्माण करण्याचे प्रभावी माध्यम ठरू शकतो.आज सामान्य माणूस आपल्या उत्पन्नातील काही हिस्सा बचत करतो. पैसा बँकेत ठेवणे, सोने खरेदी करणे किंवा स्थावर मालमत्तेत गुंतवणूक करणे हे पारंपरिक पर्याय अनेक वर्षांपासून प्रचलित आहेत. त्याचबरोबर, शेअर बाजारही आता गुंतवणुकीचा एक महत्त्वाचा पर्याय बनला आहे.
शेअर बाजार म्हणजे काय?
सोप्या भाषेत सांगायचे झाले, तर एखाद्या कंपनीला व्यवसायाचा विस्तार करण्यासाठी भांडवलाची गरज असते. त्यासाठी कंपनी आपल्या मालकीचा काही हिस्सा—म्हणजेच शेअर्स—गुंतवणूकदारांसाठी उपलब्ध करून देते. आपण त्या कंपनीचे शेअर्स खरेदी केले, तर त्या कंपनीमध्ये आपला छोटासा मालकीहक्क निर्माण होतो.
कंपनीची कामगिरी चांगली राहिली, व्यवसायाचा विस्तार झाला आणि भविष्यातील अपेक्षा सकारात्मक राहिल्या, तर तिच्या शेअरच्या किमतीत वाढ होऊ शकते. मात्र परिस्थिती प्रतिकूल असल्यास शेअरची किंमत कमीही होऊ शकते.
म्हणूनच शेअर बाजारातून परतावा मिळण्याची शक्यता असते; मात्र त्यासोबत जोखीमही असते.
गुंतवणूकदारांची सर्वात मोठी चूक कोणती ?
बाजारात नव्याने प्रवेश करणाऱ्या अनेक गुंतवणूकदारांची सर्वसाधारण चूक म्हणजे दुसऱ्याच्या सांगण्यावरून शेअर्स खरेदी करणे.
“हा शेअर नक्की वाढणार आहे”, “उद्या मोठा नफा मिळेल” किंवा “ही टिप चुकवू नका” अशा संदेशांवर विश्वास ठेवून अनेक जण कोणताही अभ्यास न करता पैसे गुंतवतात.
शेअर खरेदी करण्यापूर्वी कंपनीचा व्यवसाय काय आहे, तिचे उत्पन्न आणि नफा कसा आहे, तिच्यावर किती कर्ज आहे, भविष्यातील व्यवसायवाढीची क्षमता किती आहे आणि शेअरचे मूल्यांकन योग्य आहे का, याचा विचार करणे आवश्यक आहे.
गुंतवणूक आणि ट्रेडिंग एकच नाही :
शेअर बाजारात प्रवेश करताना आणखी एक महत्त्वाचा फरक समजून घेणे गरजेचे आहे—गुंतवणूक आणि ट्रेडिंग.
गुंतवणूक साधारणपणे दीर्घकालीन दृष्टिकोनातून केली जाते. चांगल्या व्यवसायातील मालकीहक्क घेऊन त्या व्यवसायाच्या वाढीत सहभागी होणे, हा गुंतवणुकीमागचा मुख्य विचार असतो.
ट्रेडिंगमध्ये मात्र अल्पकालीन किमतीतील चढ-उतारांचा फायदा घेण्याचा प्रयत्न केला जातो. त्यामुळे त्यात निर्णय घेण्याचा वेग, बाजाराचे निरीक्षण आणि जोखीम यांचे महत्त्व अधिक असते.
विशेषतः F&O आणि Options Trading मध्ये जोखीम मोठी असू शकते. त्यामुळे नव्या गुंतवणूकदारांनी प्रथम बाजाराची मूलभूत माहिती समजून घ्यावी आणि त्यानंतर स्वतःची जोखीम सहन करण्याची क्षमता ओळखावी.
बाजार पडला तर काय करावे ?
शेअर बाजार कायम वरच जाणार नाही आणि कायम खालीही राहणार नाही. बाजारात तेजी-मंदीचे चक्र सुरूच असते.
त्यामुळे बाजारातील प्रत्येक घसरण म्हणजे संकट आणि प्रत्येक तेजी म्हणजे संधी, असे सरळ समीकरण लावता येत नाही.
गुंतवणुकीचा निर्णय घेताना भावनेपेक्षा माहिती, विश्लेषण आणि नियोजनाला अधिक महत्त्व द्यावे.
बाजारातील चढ-उतारांकडे दीर्घकालीन दृष्टिकोनातून पाहणे, गुंतवणुकीत विविधता ठेवणे आणि संपूर्ण पैसा एका शेअरमध्ये न गुंतवणे, ही मूलभूत शिस्त अत्यंत उपयुक्त ठरते.
शेवटी एक महत्त्वाचा विचार :
शेअर बाजारातून पैसा कमावण्यापेक्षा तो टिकवणे आणि शिस्तीने वाढवणे अधिक महत्त्वाचे आहे.
बाजारात गुंतवणूक करण्यापूर्वी स्वतःला तीन प्रश्न विचारावेत—
१. मी कोणत्या उद्देशाने गुंतवणूक करत आहे?
२. माझी जोखीम सहन करण्याची क्षमता किती आहे?
३. ज्या कंपनीत मी गुंतवणूक करत आहे, तिचा व्यवसाय मला समजतो का?
या तीन प्रश्नांची उत्तरे स्पष्ट असतील, तर शेअर बाजाराकडे पाहण्याचा आपला दृष्टिकोन नक्कीच अधिक समतोल आणि वास्तववादी होऊ शकतो.
शेअर बाजार हा जुगार नाही; मात्र अज्ञान, लोभ आणि घाईने त्यात प्रवेश केला, तर तो जुगारासारखा नक्कीच भासू शकतो.
म्हणून बाजारात उतरण्यापूर्वी एकच मंत्र लक्षात ठेवा—
“पहिले ज्ञान, मग गुंतवणूक; आधी शिस्त, मग नफा.”
(लेखक )
निलेश लोढा यांच्या लेखनीतून …
