दसरा-दिवाळीच्या आनंदात गुंतवणुकीचेही सोने करा ! दुष्काळ, महागाई आणि आर्थिक अनिश्चिततेच्या काळात सणासुदीची गुंतवणूक कशी असावी? लेखक : निलेश लोढा
दसरा-दिवाळीच्या आनंदात गुंतवणुकीचेही सोने करा !
दुष्काळ, महागाई आणि आर्थिक अनिश्चिततेच्या काळात सणासुदीची गुंतवणूक कशी असावी?
लेखक : निलेश लोढा
दसरा म्हणजे विजयाचा, नव्या संकल्पांचा आणि चांगल्या गोष्टींची सुरुवात करण्याचा सण. त्यानंतर येणारी दिवाळी म्हणजे प्रकाश, आनंद, समृद्धी आणि लक्ष्मीपूजनाचा उत्सव. या काळात आपण नवीन वस्तू खरेदी करतो, घर सजवतो, नातेवाइकांना भेटवस्तू देतो आणि सोन्या-चांदीच्या खरेदीचाही विचार करतो.
मात्र, यंदाच्या सणासुदीच्या वातावरणाकडे पाहताना एक महत्त्वाचा प्रश्न विचारण्याची गरज आहे — आपण सण साजरे करताना आपल्या आर्थिक भविष्याचाही विचार करतो आहोत का?
महाराष्ट्रातील अनेक भागांमध्ये दुष्काळसदृश परिस्थिती, शेतीसमोरील आव्हाने आणि अन्नधान्याच्या वाढत्या किमती यामुळे सर्वसामान्य कुटुंबांच्या आर्थिक नियोजनावर ताण येत आहे. ऑक्टोबर २०२६ मधील वृत्तांनुसार, डाळी, कडधान्ये आणि तांदळाच्या किमतींमध्येही वाढ झाल्याचे चित्र आहे. अशा वेळी सण साजरा करताना आनंदाबरोबरच आर्थिक शहाणपण जपणे आवश्यक आहे.
१. सणासुदीला खर्च करा; पण आर्थिक शिस्त सोडू नका
दसरा-दिवाळीच्या काळात खर्च वाढणे स्वाभाविक आहे. कपडे, फराळ, भेटवस्तू, घरातील खरेदी आणि सोन्या-चांदीचे दागिने यांसाठी मोठी रक्कम खर्च केली जाते.
परंतु या काळात तीन गोष्टी लक्षात ठेवायला हव्यात.
* सर्वप्रथम घरातील आवश्यक खर्च आणि पुढील काही महिन्यांच्या गरजांसाठी पैसे बाजूला ठेवा.
* कर्जाचे हप्ते, देणी आणि आपत्कालीन गरजांसाठी आवश्यक निधी सुरक्षित ठेवा.
* त्यानंतरच आपल्या आर्थिक क्षमतेनुसार गुंतवणुकीचा विचार करा.
केवळ सण आहे म्हणून कर्ज काढून गुंतवणूक करणे किंवा इतरांना पाहून मोठी खरेदी करणे टाळले पाहिजे.
सणाचा आनंद काही दिवसांचा असतो; पण योग्य आर्थिक निर्णयांचा फायदा अनेक वर्षे मिळू शकतो.
२. सोने-चांदी खरेदी करायची, की गोल्ड आणि सिल्व्हर ETF चा विचार करायचा?
भारतीय संस्कृतीमध्ये दसरा आणि दिवाळीला सोने-चांदी खरेदी करण्याला विशेष महत्त्व आहे. मात्र, प्रत्येक वेळी दागिनेच खरेदी केले पाहिजेत असे नाही.
ज्यांना मुख्यतः गुंतवणुकीच्या दृष्टीने सोने किंवा चांदीमध्ये सहभाग घ्यायचा आहे, ते आपल्या डिमॅट खात्यामधून गोल्ड ETF किंवा सिल्व्हर ETF या पर्यायांचाही अभ्यास करू शकतात.
गोल्ड ETF म्हणजे काय?
गोल्ड ETF ही एक्स्चेंजवर शेअर्सप्रमाणे खरेदी-विक्री करता येणारी गुंतवणूक योजना आहे. तिचे मूल्य प्रामुख्याने सोन्याच्या किमतीशी संबंधित असते.
सिल्व्हर ETF म्हणजे काय?
सिल्व्हर ETF चांदीच्या किमतीशी संबंधित असतो. चांदीचा औद्योगिक वापरही मोठ्या प्रमाणात होत असल्याने तिच्या किमतीमध्ये लक्षणीय चढ-उतार होऊ शकतात.
या पर्यायांमुळे प्रत्यक्ष सोने-चांदी घरात साठवून ठेवण्याची गरज टाळता येऊ शकते. मात्र, ETF मध्येही बाजारातील जोखीम असते आणि परताव्याची हमी नसते.
३. अगदी कमी रकमेपासून गुंतवणुकीची सुरुवात शक्य आहे का?
समजा, एखाद्या गुंतवणूकदाराला सणासुदीच्या काळात मोठी रक्कम खर्च न करता थोडी बचत गुंतवायची आहे. त्याच्याकडे डिमॅट खाते आहे आणि त्याच्या आर्थिक गरजा पूर्ण झाल्या आहेत.
अशा व्यक्तीला आपल्या क्षमतेनुसार ETF च्या काही युनिट्स खरेदी करण्याचा पर्याय तपासता येऊ शकतो.
उदाहरणार्थ, एखाद्या गोल्ड ETF चे एक युनिट ₹ १२१ आणि एखाद्या सिल्व्हर ETF चे एक युनिट ₹१९९ असल्याचे गृहीत धरले, तर गुंतवणूकदाराला मोठी रक्कम न गुंतवताही सुरुवात करण्याची संधी मिळू शकते.
टीप : ₹११९ आणि ₹२२० हे केवळ उदाहरणासाठी दिलेले दर आहेत; ते सध्याचे पडताळलेले बाजारभाव नाहीत. प्रत्यक्ष गुंतवणुकीपूर्वी संबंधित ETF चे नाव, त्या वेळचा बाजारभाव, व्यवहारातील तरलता, खर्च आणि युनिटचा आकार तपासावा.
याशिवाय, प्रत्येक ETF ची प्रति युनिट किंमत वेगळी असते. कमी युनिट किंमत म्हणजे ती योजना स्वस्त आहे किंवा भविष्यात अधिक परतावा देईल, असा अर्थ होत नाही.
४. गोल्ड ETF की सिल्व्हर ETF — कोणता पर्याय निवडावा?
दोन्ही पर्यायांचा उद्देश आणि जोखीम वेगवेगळी असू शकते.
गोल्ड ETF हा सोन्याच्या किमतीतील बदलांशी संबंधित असतो. सिल्व्हर ETF चांदीच्या किमतीतील बदलांशी संबंधित असतो; चांदीच्या औद्योगिक मागणीचाही तिच्या किमतीवर परिणाम होतो.
त्यामुळे गुंतवणूक करण्यापूर्वी पुढील बाबी तपासणे महत्त्वाचे आहे:
* आपला गुंतवणुकीचा कालावधी किती आहे?
* गुंतवणुकीच्या मूल्यात घट झाली तर ती सहन करण्याची क्षमता आहे का?
* आधीपासून सोने, चांदी किंवा इतर मालमत्तांमध्ये किती गुंतवणूक आहे?
* संबंधित ETF चा खर्च, तरलता आणि ट्रॅकिंग एरर किती आहे?
केवळ सणासुदीला भाव वाढतील किंवा कमी होतील, या अंदाजावर संपूर्ण रक्कम गुंतवणे टाळावे. विशेषतः चांदीमध्ये मोठे चढ-उतार होऊ शकतात.
५. शेअर बाजारात गुंतवणूक करताना सर्वांत महत्त्वाची गोष्ट कोणती?
दसरा हा विजयाचा सण आहे. मात्र, आर्थिक बाजारात विजय मिळवण्यासाठी प्रत्येक वेळी मोठा नफा कमावण्याची गरज नसते.
कधी योग्य निर्णय म्हणजे गुंतवणूक करणे, तर कधी योग्य निर्णय म्हणजे थांबणे आणि आपल्या आर्थिक परिस्थितीचा आढावा घेणे.
ज्या व्यक्तींवर आधीच कर्जाचा मोठा भार आहे, ज्यांना लवकरच पैशांची गरज आहे किंवा ज्यांच्याकडे आपत्कालीन निधी नाही, त्यांनी केवळ सणासुदीचे निमित्त म्हणून बाजारात पैसे गुंतवू नयेत.
तसेच, गोल्ड ETF किंवा सिल्व्हर ETF हे बचत खाते किंवा मुदत ठेवीसारखे निश्चित परतावा देणारे पर्याय नाहीत. बाजारातील चढ-उतारांमुळे मूळ गुंतवणुकीचे मूल्य कमी होऊ शकते.
६. या दिवाळीत एक नवा आर्थिक संकल्प करूया!
या दिवाळीत नवीन वस्तू खरेदी करण्याबरोबरच एक नवा संकल्प करूया — नियमित बचतीचा, योग्य आर्थिक नियोजनाचा आणि विचारपूर्वक गुंतवणुकीचा.
आपल्या उत्पन्नातून शक्य तेवढी बचत करणे, अनावश्यक खर्च कमी करणे, कर्जाचे नियोजन करणे आणि दीर्घकालीन आर्थिक उद्दिष्टांसाठी शिस्तबद्ध पद्धतीने प्रयत्न करणे हीच आर्थिक समृद्धीची खरी सुरुवात आहे.
सोने-चांदी असो, शेअर बाजार असो किंवा इतर कोणताही गुंतवणुकीचा पर्याय असो — गुंतवणूक करण्यापूर्वी माहिती घ्या, जोखीम समजून घ्या आणि स्वतःच्या आर्थिक परिस्थितीनुसार निर्णय घ्या.
कारण खरी लक्ष्मी केवळ घरात आणलेल्या सोन्या-चांदीत नसते; तर आपल्या कष्टाच्या पैशाचे योग्य नियोजन करण्यातही असते.
या दसऱ्याला विवेकाचा विजय होऊ द्या आणि या दिवाळीत आर्थिक शहाणपणाचा दिवा प्रत्येक घरात प्रज्वलित होऊ द्या!
— निलेश लोढा
शेअर बाजार अभ्यासक आणि आर्थिक विषयांवरील लेखक
